Trong không gian điện thờ khói hương nghi ngút, tiếng đàn nguyệt, tiếng trống phách vang lên cùng lời chầu văn. Người ngoài nhìn vào có thể thấy đây là một màn trình diễn, nhưng với người theo tín ngưỡng thờ Mẫu, đó là một nghi lễ thiêng liêng: hầu đồng.

Đây là bài thứ 11 trong loạt 50 bài về Đạo Mẫu Việt Nam, nối tiếp bài về Thánh Mẫu Liễu Hạnh.

Hầu đồng là gì?

Hầu đồng (còn gọi là lên đồng) là nghi lễ trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ của người Việt. Người thực hành gọi là thanh đồng (hoặc đồng thầy), đón các vị thánh giáng nhập để chúc phúc, cầu bình an cho con nhang đệ tử.

• Không gian: điện thờ hoặc phủ, đền thờ Mẫu, bày lễ vật trang nghiêm.
• Chầu văn: đàn nguyệt, trống, phách cùng những lời hát dẫn dắt từng giá đồng.
• Phục trang: mỗi vị thánh có trang phục, màu sắc và động tác riêng.

Các giá đồng

Mỗi lần một vị thánh giáng gọi là một giá đồng. Theo cách nói dân gian, có thể nhắc đến 36 giá đồng, tùy từng phủ và từng truyền thống mà số giá và thứ tự được thực hành có khác nhau. Các giá thường xếp theo hàng:

1. Hàng Chầu Bà: các vị Thánh Mẫu và các chầu bà.
2. Hàng Quan Lớn: các quan lớn uy nghiêm.
3. Hàng Ông Hoàng: các ông hoàng tài đức.
4. Hàng Cô, Cậu: các cô, cậu trẻ trung, tươi vui.

Ý nghĩa tinh thần

Tách khỏi vẻ ngoài của nghi lễ, điều cốt lõi mà người xưa gửi gắm là:

• Tri ân: biết ơn các bậc có công với dân với nước và với gia đạo.
• Cầu bình an: gửi gắm mong ước sức khỏe, hòa thuận, làm ăn thuận lợi.
• Gắn kết cộng đồng: cùng nhau giữ gìn nét văn hóa dân gian truyền thống.

Giá trị cốt lõi vẫn là đạo hiếu, lòng thành và nếp sống thiện lành.

Di sản được thế giới ghi nhận

Tháng 12 năm 2016, “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Hầu đồng là một phần quan trọng trong thực hành này.

Lưu ý khi tham dự

• Giữ thái độ tôn kính, ăn mặc chỉnh tề, không ồn ào hay quay chụp khi không được phép.
• Giữ lòng thành, không mê tín, không chi tiêu quá sức vì lễ lạt.
• Hiểu đúng đây là di sản văn hóa tín ngưỡng, không phải lời hứa chắc chắn về may rủi.

Muốn tìm hiểu thêm về tín ngưỡng và phong thủy, anh chị có thể tham khảo combo sách Kinh Dịch – Phong Thủy – Nhân Tướng (link tiếp thị liên kết Shopee).

Nguồn tham khảo: UNESCO – hồ sơ ghi danh “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” (2016) và các tài liệu nghiên cứu về tín ngưỡng thờ Mẫu. Nội dung mang tính tham khảo về văn hóa tín ngưỡng dân gian.