Di Hòa Viên nằm ở khu Hải Điển ở Bắc Kinh, cách trung tâm thành phố 15 km. Đây là khu Vườn lớn nhất của Trung Quốc. Nó nguyên là vườn của Hành Cung đời Thanh. Năm Càn Long thứ 10 ( tức năm 1750) Hoàng Đế Càn Long cho xây Thanh Y Viên. Tới năm Hàm Phong thứ 15 ( 1860) nơi này bị liên quân Anh Pháp phá hủy. Đến năm Quang Tự thứ 14 (1888) Từ Hy Thái Hậu dùng tiền kinh phí của lực lượng Hải Quân đề xây dựng lại và đổi tên là Di Hòa Viên. Đây chính là nơi nghỉ mát trong mùa hè của Hoàng Gia.
Toàn bộ Di Hòa Viên lấy bố cục của núi Vạn Thọ và hồ Côn Minh làm điểm nhấn chủ yếu. Toàn bộ diện tích chiếm khoảng 2.900.000 m2 gồm khoảng hơn 3000 hạng mục công trình lớn nhỏ gồm : Lầu Gác, Cung Điện, Vườn, Hệ Thống Hành Lang phân làm ba khu chức năng lớn là khu làm việc, khu nghỉ dưỡng và khu dạo chơi. Các công trình lớn và đặc sắc có : Phật Hương Các, Đức Hòa Viên, Đại Hý Lầu, Bài Vân Điện các công trình này mang phong cách kiến trúc gỗ tinh hoa của giai đoạn cuối đời nhà Thanh.
Núi Vạn Thọ nguyên có tên là Ung Sơn, hồ Côn Minh nguyên là “Ung Sơn Bạc” cũng có tên là “Tây Hồ” . Trong các triều đại Kim, Nguyên, Minh đã sớm nhận ra đây là vùng non nước đẹp, sơn thủy hữu tình. Đạt các tiêu chuẩn lý tưởng về Phong Thủy Địa Lý. Vì thế đã chọn nơi đây làm khu vườn thượng uyển cho Hoàng Gia. Vào đời Minh tạo dựng thêm “Hảo Sơn Viên”.
Vào ngày 19 tháng 4 năm 1750 (tức Càn Long năm thứ 15) , Hoàng Đế Càn Long đã nhân dịp tổ chức Đại Lễ Mừng Thọ cho mẹ đẻ tròn 60 tuổi. Ông ra lệnh cho khởi công xây dựng thành “Thanh Y Viên”. Khi đó đích thân ông đã đặt tên cho Ung Sơn thành “Vạn Thọ Sơn” phía trước xây dựng ngôi chùa có tên “Đại Báo Ân Diên Thọ Tự”. Lại đổi “Ung Sơn Bạc” thành “Côn Minh Hồ” lấy tích ngày xưa Hán Vũ Đế cho đào “Côn Minh Trì” thao luyện thủy quân rồi đánh bại Điền Trì.
Bất hạnh thay, vào ngày 18 tháng 10 năm 1860 Thanh Y Viên cùng “Tam Sơn Ngũ Viên – Ba núi, Năm vườn nổi tiếng của Trung Hoa” ( Viên Minh Viên, Sướng Xuân Viên, Vạn Thọ Sơn Thanh Y Viên, Ngọc Tuyền Sơn Tĩnh Minh Viên, Hương Sơn Tĩnh Nghi Viên) đã bị liên quân Anh Pháp thiêu hủy. Đến năm Quang Tự thứ 12 khi đó Từ Hy Thái Hậu nắm quyền nhiếp chính, chuẩn bị hết hạn phải rút lui, do khi đó Quang Tự Hoàng Đế đã đủ 16 tuổi. Từ Hy Thái Hậu nhân đó đề xuất cho sửa chữa lại Thanh Y Viên đề làm nơi nghỉ dưỡng của mình sau khi rút khỏi chính trường.
Hai năm sau Quang Tự Hoàng Đế đã trùng tu xong Thanh Y Viên và cải lại tên là Di Hòa Viên. Khi đó Quang Tự Hoàng Đế có nói “ Trẫm từ lúc ấu thơ, kế thừa đại thống, được Từ Hy Hoàng Thái Hậu buông rèm nghe chính sự hơn 10 năm, biết bao nhiêu công lao, không phút nghỉ ngơi ( Bất khắc sảo tư di dưỡng)……..” từ đó đổi lại tên cũ và lấy tên mới là Di Hòa Viên ( Khu Vườn Nuôi Dưỡng Báo Hiếu Mẹ !). Hai chữ Di Hòa ở đây ý chỉ mong muốn cho Từ Hy Thái Hậu được “Di Dưỡng Thiên Hòa – An dưỡng vui vẻ ngày ngày”.
Lúc đó công trình này là do Đại Kiến Trúc Sư của cung đình Lôi Đình Xương chủ trì. Tại phía bắc bờ hồ Côn Minh ông sắp đặt một dải hành lang có mái hiên uốn lượn, tại nền đất chùa Đại Báo Ân Diên Thọ kiến tạo vườn , chính giữa là Bài Vân Điện, trên chiếc thuyền đá kiến trúc thêm hai tầng lầu thuyền đề hóng gió, tại chỗ đài Bát Phương Các đã bị phá hủy, ông cho xây lại ở đây “Phật Hương Các”.
Di Hòa Viên có thể nói là đã tập hợp được toàn bộ nghệ thuật xây dựng Vườn Cảnh của Trung Quốc. Lấy Tây Sơn ( Vạn Thọ Sơn) và Ngọc Tuyền Sơn làm phụ cảnh, triển khai mở rộng không gian, khí phách hùng tráng, thủ pháp tinh diệu, nơi đây chính đã đạt đến cảnh giới mẫu mực mà nghệ thuật kiến trúc vườn cảnh Phong Thủy Địa Lý của Trung Quốc tức : “Tuy Do Nhân Tác, Uyển Tự Thiên Khai – Tuy Do Người Làm, Mà Như Trời Tạo”. Trong vườn non xanh nước biếc, gác cao, hành lang uốn lượn, toàn bích huy hoàng đúng là cực điểm cao diệu trong Nghệ Thuật Kiến Trúc Vườn Cảnh. Do nơi này là nơi Từ Hy Thái Hậu và Hoàng Đế Quang Tự thường làm việc và nghỉ ngơi ở đây nên Di Hòa Viên với lịch sử cận đại có mối quan hệ rất mật thiết. Cho đến nay nơi này vẫn còn ghi dấu tích nhiều sự kiện lịch sử trọng đại.
Nếu như bạn không chỉ đến Di Hòa Viên một lần, hãy chú ý tìm hiểu các điều ẩn mật bên trong của khu Đại Viên này. Bạn hãy nhìn sang phải, đây chính là hồ Côn Minh, mỗi độ có mưa nhỏ toàn bộ nơi này như tạo thành một quả Đào Thọ trong sương mờ, núi Vạn Thọ bỗng nhiên tựa như một con dơi tung cánh thành hình tượng của chữ Phúc, liên hoàn 17 cây cầu cong tạo thành những cái cổ rùa nối tiếp. Đây chính là sự tinh diệu của trong thiết kế kiến trúc của cổ nhân.
Theo sử sách ghi lại : Vào dịp xây dựng Di Hòa Viên đúng dịp sinh nhật của Từ Hy Thái Hậu, triều đình tổ chức lễ chúc thọ cho bà. Quang Tự Hoàng Đế đã hạ lệnh phải thể hiện được ba chữ “Phúc Lộc Thọ” trong khung cảnh vườn. Kiến trúc sư Lôi Đình Xương đã được giao nhiệm vụ này. Ông sử dụng nhân công cho đào một cái hồ mang hình dáng một quả đào thọ, đứng tại mặt đất phóng tầm mắt nhìn toàn bộ, hoặc đứng trên núi Vạn Thọ nhìn xuống, như mở ra trước mắt rõ ràng một quả đào thọ cực lớn. Trong hồ các đảo nhỏ và hệ thống các cầu liên hoàn tạo thành hình tượng các con rùa hụp lặn trong làn nước biếc, ngụ ý sống lâu trăm tuổi. Cho đến chữ “Phúc”, Lôi Đình Xương lấy hai bên Phật Hương Các trên núi Vạn Thọ tạo thành hình dáng một con dơi xòe hai cánh, toàn bộ đã tạo thành chữ Phúc bởi trong tiếng Hán chữ Phúc là con dơi đồng âm với chữ Phúc là Hạnh Phúc.
Sau cách mạng Tân Hợi (1914) nổ ra. Đến năm 1924 nơi này chính thức trở thành công viên chung cho mọi người. Hiện nay do được thường xuyên tu bổ, bảo trì nên hầu như Di Hòa Viên vẫn giữ được bộ mặt như lúc mới xây dựng.
Thiện Nhân St
