Vì sao người Việt từ ngàn xưa tôn thờ Mẹ?

Nếu phải chọn một hình tượng thiêng liêng nhất của người Việt cổ, bạn sẽ chọn ai?

Là một vị vua?

Một vị tướng?

Hay một vị thần quyền năng?

Thật bất ngờ, câu trả lời lại là… Người Mẹ.

Không phải ngẫu nhiên mà trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, hình tượng người Mẹ luôn xuất hiện với vị trí đặc biệt. Từ Mẹ Đất, Mẹ Nước, Mẹ Núi Rừng cho đến các Thánh Mẫu trong Đạo Mẫu, tất cả đều phản ánh một triết lý rất sâu sắc của người Việt: mọi sự sống đều bắt đầu từ sự sinh thành và nuôi dưỡng.

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng ngược dòng thời gian hàng nghìn năm để tìm hiểu vì sao tổ tiên người Việt lại chọn hình tượng người Mẹ làm biểu tượng thiêng liêng của mình.

Muốn hiểu điều này, trước hết chúng ta phải hình dung cuộc sống của cư dân Việt cổ.

Hàng nghìn năm trước, vùng đất Việt Nam là một mạng lưới dày đặc của sông ngòi, đầm lầy và những cánh đồng phù sa.

Tổ tiên chúng ta sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước.

Cuộc sống của họ hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên.

Một trận mưa đúng lúc có thể cứu cả mùa màng.

Một trận lũ lớn có thể cuốn trôi tất cả.

Một mùa hạn kéo dài có thể khiến cả làng rơi vào đói kém.

Con người thời ấy chưa có máy bơm.

Chưa có đập thủy điện.

Chưa có công nghệ dự báo thời tiết.

Điều duy nhất họ có là sự quan sát thiên nhiên và lòng biết ơn đối với những gì thiên nhiên ban tặng.

Chính từ đó, những tín ngưỡng bản địa đầu tiên dần hình thành.

Trong nhiều nền văn hóa trên thế giới, đất được ví như người mẹ.

Người mẹ mang thai.

Người mẹ sinh con.

Người mẹ nuôi dưỡng.

Đất cũng vậy.

Đất ôm lấy hạt giống.

Đất nuôi cây lớn lên.

Đất cho con người lương thực để tồn tại.

Đối với cư dân nông nghiệp Việt cổ, đất không chỉ là tài sản.

Đất là nguồn sống.

Nước cũng vậy.

Không có nước sẽ không có lúa.

Không có lúa sẽ không có sự sống.

Rừng cho gỗ, cho thuốc, cho muông thú.

Núi giữ nguồn nước, che chở cho làng bản.

Những yếu tố ấy đều được nhân cách hóa thành những hình tượng gần gũi, giàu tình mẫu tử.

Đó là cách người xưa bày tỏ lòng biết ơn đối với thiên nhiên.

Các phát hiện khảo cổ về văn hóa Đông Sơn cùng nhiều nghiên cứu dân tộc học cho thấy cư dân Việt cổ có đời sống tín ngưỡng rất phong phú, gắn chặt với chu kỳ mùa vụ và thiên nhiên.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần phân biệt rõ.

Những tư liệu này giúp các nhà nghiên cứu phục dựng đời sống tinh thần của cư dân xưa, nhưng không có nghĩa rằng hệ thống Đạo Mẫu Tam phủ hay Tứ phủ đã tồn tại đầy đủ ở giai đoạn đó.

Đó là hai giai đoạn lịch sử khác nhau.

Tín ngưỡng thờ Mẹ của cư dân nông nghiệp chính là nền đất.

Còn Đạo Mẫu là ngôi nhà được xây dựng và phát triển trên nền đất ấy qua nhiều thế kỷ.

Điều đặc biệt của người Việt là không xem thiên nhiên như một đối thủ cần chinh phục.

Người Việt luôn mong muốn sống hài hòa với trời đất.

Thuận theo quy luật của tự nhiên.

Gieo đúng mùa.

Gặt đúng vụ.

Giữ gìn nguồn nước.

Bảo vệ rừng núi.

Tinh thần ấy đã tạo nên một nền văn hóa coi trọng sự cân bằng hơn là sự chinh phục.

Có lẽ vì vậy mà hình tượng người Mẹ trở thành biểu tượng hoàn hảo.

Mẹ không thống trị.

Mẹ nuôi dưỡng.

Mẹ không ép buộc.

Mẹ bao dung.

Đó cũng chính là triết lý sống mà người Việt gửi gắm vào tín ngưỡng của mình.

Qua nhiều thế kỷ, khi xã hội phát triển, nhiều nữ thần địa phương được nhân dân tôn kính và thờ phụng.

Ở mỗi vùng đất lại có những câu chuyện riêng.

Có nơi thờ nữ thần sông.

Có nơi thờ nữ thần núi.

Có nơi thờ những người phụ nữ có công với dân với nước, sau khi mất được nhân dân suy tôn.

Theo thời gian, các hình tượng này dần được hệ thống hóa, giao thoa với các yếu tố văn hóa và tín ngưỡng khác, để rồi hình thành nên hệ thống Tam phủ và sau đó là Tứ phủ như chúng ta biết ngày nay.

Đó là một quá trình phát triển lâu dài, chứ không phải sự xuất hiện trong một thời điểm duy nhất.

Ngày nay, khi nhắc đến Đạo Mẫu, nhiều người thường nghĩ ngay đến những nghi lễ hầu đồng.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào nghi lễ, chúng ta sẽ bỏ lỡ điều cốt lõi.

Cốt lõi của tín ngưỡng này không nằm ở hình thức.

Mà nằm ở lòng biết ơn.

Biết ơn cha mẹ đã sinh thành.

Biết ơn thiên nhiên đã nuôi dưỡng.

Biết ơn tổ tiên đã khai phá đất đai.

Biết ơn những người đi trước đã gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Nếu thiếu tinh thần ấy, thì dù nghi lễ có trang trọng đến đâu cũng chỉ còn là hình thức.

Đạo Mẫu không bắt đầu từ những điện thờ nguy nga.

Đạo Mẫu cũng không bắt đầu từ tiếng trống, tiếng phách hay những giá hầu.

Mọi hành trình đều có một điểm khởi đầu.

Và điểm khởi đầu của Đạo Mẫu chính là trái tim của người Việt biết kính trọng sự sống, biết tri ân thiên nhiên và biết tôn vinh công lao sinh thành, nuôi dưỡng.

Đó là lý do vì sao, suốt hàng nghìn năm lịch sử, hình tượng Người Mẹ vẫn luôn hiện diện trong tâm thức của dân tộc Việt Nam.

Trong video tiếp theo, chúng ta sẽ cùng khám phá một bước ngoặt quan trọng: Làm thế nào từ tục thờ các Nữ thần ở khắp mọi miền đất nước, người Việt đã dần hình thành nên hệ thống Tam phủ rồi Tứ phủ – một cấu trúc tín ngưỡng độc đáo và giàu tính biểu tượng của văn hóa Việt.

Xin cảm ơn quý vị đã đồng hành cùng Phong Thủy Sư Thanh Nhàn trong hành trình Giải mã Đạo Mẫu Tứ Phủ Việt Nam.