Đạo Mẫu có phải là một tôn giáo không?
Đây là câu hỏi mà rất nhiều người đặt ra.
Bởi chữ "Đạo" khiến chúng ta dễ liên tưởng đến Đạo Phật, Đạo Thiên Chúa, Đạo Cao Đài…
Vậy Đạo Mẫu có giống như vậy không?
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm câu trả lời một cách khách quan.
Trước hết, hãy xem một tôn giáo thường có những yếu tố nào.
Thông thường, các nhà nghiên cứu cho rằng một tôn giáo có:
Một người sáng lập hoặc một nguồn gốc giáo lý rõ ràng.
Một hệ thống kinh điển chính thức.
Một giáo hội, tổ chức chặt chẽ.
Một đội ngũ chức sắc được đào tạo và phong chức.
Một hệ thống giáo luật quy định đời sống của tín đồ.
Bây giờ, chúng ta thử đặt Đạo Mẫu bên cạnh những tiêu chí đó.
Đạo Mẫu không có một người sáng lập.
Nó hình thành dần dần từ tín ngưỡng thờ Mẹ, thờ nữ thần của cư dân nông nghiệp, qua hàng nghìn năm.
Đạo Mẫu không có một bộ kinh điển thống nhất.
Những gì được lưu truyền chủ yếu là thần tích, văn chầu, bài khấn và truyền thuyết dân gian.
Đạo Mẫu không có một giáo hội trung ương.
Mỗi đền, mỗi phủ, mỗi điện thờ tư gia vận hành khá độc lập.
Người thực hành không cần "rời bỏ" niềm tin khác.
Một người có thể vừa đi chùa lễ Phật, vừa thờ cúng tổ tiên, vừa đến đền lễ Mẫu.
Đó là điều rất phổ biến trong đời sống người Việt.
Vì vậy, giới nghiên cứu và các văn bản chính thức thường gọi đây là tín ngưỡng thờ Mẫu.
Khi UNESCO ghi danh năm 2016, tên gọi chính thức cũng là "Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt".
Chữ "tín ngưỡng" ở đây không hề có ý hạ thấp.
Tín ngưỡng là niềm tin và sự ngưỡng vọng của con người vào những giá trị thiêng liêng, gắn chặt với đời sống cộng đồng.
Nó gần gũi, mềm dẻo và mang đậm bản sắc của từng dân tộc.
Vậy vì sao dân gian vẫn quen gọi là "Đạo Mẫu"?
Chữ "Đạo" trong tiếng Việt có nghĩa rất rộng.
"Đạo" là con đường.
"Đạo" là lẽ sống.
"Đạo" là cách làm người.
Chúng ta vẫn nói "đạo hiếu", "đạo làm con", "đạo vợ chồng".
Gọi là Đạo Mẫu, người xưa muốn nói đến con đường kính Mẹ, theo Mẹ, sống biết ơn và hướng thiện.
Hiểu như vậy, cách gọi "Đạo Mẫu" không sai, miễn là chúng ta hiểu đúng bản chất.
Hiểu đúng điều này có ý nghĩa rất quan trọng.
Khi biết đây là tín ngưỡng dân gian, chúng ta sẽ không tuyệt đối hóa, không biến nó thành nỗi sợ hãi hay ràng buộc.
Chúng ta cũng sẽ cảnh giác hơn với những người nhân danh "Đạo" để đặt ra luật lệ, bắt ép, hay trục lợi từ niềm tin của người khác.
Đồng thời, chúng ta trân trọng hơn những giá trị văn hóa mà tín ngưỡng ấy lưu giữ: âm nhạc chầu văn, trang phục, nghệ thuật diễn xướng, và trên hết là đạo lý biết ơn.
Tóm lại:
Đạo Mẫu là một tín ngưỡng dân gian bản địa của người Việt.
Không có giáo chủ, không có giáo hội, không có kinh điển thống nhất.
Nhưng lại có sức sống bền bỉ qua nhiều thế kỷ, vì nó bắt rễ từ chính tâm thức biết ơn Mẹ, biết ơn thiên nhiên của dân tộc.
Trong bài tiếp theo, chúng ta sẽ cùng phân biệt hai khái niệm thường bị nhầm lẫn: Tam phủ và Tứ phủ khác nhau như thế nào?
Xin cảm ơn quý vị đã đồng hành cùng Phong Thủy Sư Thanh Nhàn trong hành trình Giải mã Đạo Mẫu Tứ Phủ Việt Nam.
