Đi trọn bốn cõi Thiên, Nhạc, Thoải, Địa, chúng ta gặp một câu hỏi tự nhiên: trong điện Mẫu, ai là vị được nhắc đến nhiều nhất? Câu trả lời mà đa số người hầu đồng sẽ nói ngay là Thánh Mẫu Liễu Hạnh.
Bà vừa là tiên trên trời, vừa là người con gái nơi làng quê Bắc Bộ, nên rất gần gũi với đời sống của người Việt. Câu chuyện dưới đây chủ yếu dựa theo truyền thuyết và thần tích; mỗi nơi có thể kể khác nhau đôi chút.
1. Thánh Mẫu Liễu Hạnh là ai?
Trong nhiều điện thờ Tứ phủ, Mẫu Liễu Hạnh được tôn ở ngôi Mẫu Đệ Nhất Thiên Tiên, thường mặc áo đỏ, gắn với Thiên phủ.
Điều đặc biệt là bà không ở mãi trên cao. Theo truyền thuyết, bà nhiều lần xuống trần, sống giữa dân gian, chia sẻ niềm vui và nỗi khổ của con người. Vì vậy người ta kính bà như một người Mẹ: uy linh nhưng rất gần gũi.
2. Truyền thuyết giáng trần ở Vân Cát
Tương truyền, bà vốn là công chúa trên thượng giới, vì lỡ làm vỡ chén ngọc nên bị đày xuống trần gian. Bà giáng sinh ở làng Vân Cát, vùng Vụ Bản (Nam Định xưa), vào khoảng thời Hậu Lê.
Ở trần gian, bà lập gia đình, sống đời người vợ, người mẹ, rồi mãn hạn trở về trời khi còn rất trẻ. Nhưng vì thương chồng con và cha mẹ, bà lại xin xuống trần. Từ đó dân gian lưu truyền nhiều câu chuyện bà hiển linh, giúp người lành, răn kẻ xấu, kết bạn văn chương với các danh sĩ.
Câu chuyện này còn được Đoàn Thị Điểm đưa vào văn chương qua truyện Vân Cát thần nữ.
3. Một trong Tứ Bất Tử
Người Việt có khái niệm Tứ Bất Tử, bốn vị thánh được xem là sống mãi trong lòng dân:
- Tản Viên Sơn Thánh – vị thần núi.
- Thánh Gióng – người anh hùng đánh giặc.
- Chử Đồng Tử – vị thánh của đầm lầy và đạo tu tiên.
- Mẫu Liễu Hạnh – vị nữ thần duy nhất trong bốn vị.
Việc một người phụ nữ đứng ngang hàng với các vị thánh nam cho thấy vị trí rất lớn của hình ảnh người Mẹ trong tâm thức Việt.
4. Những nơi thờ tiêu biểu
Mẫu Liễu được thờ ở rất nhiều nơi, trong đó có ba địa chỉ được nhắc đến nhiều:
- Phủ Dầy (Vụ Bản, Nam Định xưa) – quần thể di tích gắn với nơi bà giáng sinh.
- Phủ Tây Hồ (Hà Nội) – nơi gắn với giai thoại bà gặp Trạng Phùng Khắc Khoan.
- Đền Sòng Sơn (Thanh Hóa) – nơi dân gian kể bà hiển linh giúp đời.
Khi đi lễ, điều quan trọng nhất là tấm lòng thành kính, ăn mặc chỉnh tề, giữ gìn vệ sinh, không chen lấn và không đốt nhiều vàng mã.
5. “Tháng Tám giỗ Cha, tháng Ba giỗ Mẹ”
Câu nói quen thuộc của người Việt nhắc đến hai ngày lớn: tháng Tám giỗ Đức Thánh Trần, tháng Ba giỗ Mẫu. Vào tháng Ba âm lịch, hội Phủ Dầy thu hút rất đông người về dự, với các nghi lễ rước, hát văn và hầu đồng.
Năm 2016, Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đó là niềm tự hào chung, nhưng cũng nhắc chúng ta giữ gìn tín ngưỡng này cho đúng và đẹp.
Kết luận
Thờ Mẫu Liễu không chỉ là cầu xin. Suy cho cùng, đó là nhớ ơn người Mẹ, sống có tình có nghĩa, biết thương người và biết làm điều thiện.
Ở bài tiếp theo (Bài 11/50), chúng ta sẽ tiếp tục hành trình Giải mã Đạo Mẫu Tứ phủ Việt Nam.
Xin cảm ơn quý vị đã đồng hành cùng Phong Thủy Sư Thanh Nhàn trong hành trình Giải mã Đạo Mẫu Tứ phủ Việt Nam.
Ảnh minh họa: tự thiết kế – Phong Thủy Đất Việt (phongthuydatviet.com).
Sách hay và đồ thờ nên tham khảo:
