Giữa lòng thủ đô nghìn năm văn hiến có một mặt hồ xanh như viên ngọc lục bảo. Người Hà Nội gọi là Hồ Gươm, sách xưa gọi là Hồ Hoàn Kiếm, nghĩa là hồ trả gươm. Đằng sau cái tên ấy là một truyền thuyết đẹp nhất của đất Việt: thanh gươm thần, con rùa vàng và lời nhắc về chữ “mượn” và chữ “trả” của người giữ nước.
Thanh gươm thần của người áo vải
Truyền thuyết kể rằng thuở nghĩa quân Lam Sơn còn non yếu, Long Quân sai thần Kim Quy ban cho một thanh gươm báu. Lưỡi gươm lọt vào lưới của người đánh cá Lê Thận ở đất Thanh Hóa. Chuôi gươm thì được Lê Lợi tìm thấy trên ngọn cây đa, và khi hai phần ghép lại thì vừa khít. Trên lưỡi có khắc hai chữ “Thuận Thiên”: thuận theo ý trời.
Từ khi có gươm, nghĩa quân càng đánh càng mạnh. Gươm không tự thắng giặc; điều người xưa muốn gửi gắm là sức mạnh chỉ đến khi lòng người thuận với lòng dân, trên dưới đồng lòng. Mười năm kháng chiến rồi quét sạch quân Minh, Lê Lợi lên ngôi, dựng lại giang sơn.
Rùa vàng đòi gươm trên hồ Lục Thủy
Một ngày thanh bình, nhà vua cùng quần thần du ngoạn trên thuyền rồng ở hồ Lục Thủy, ngay trong kinh thành. Bỗng một con rùa vàng lớn nổi lên, hướng về phía thuyền vua và nói: “Xin bệ hạ hoàn lại gươm cho Long Quân.” Vua tháo gươm khỏi lưng, gươm tự rời vỏ bay về phía rùa. Rùa ngậm lấy gươm rồi lặn xuống đáy hồ, để lại một vệt sáng lấp lánh trên mặt nước.
Từ đó hồ mang tên Hoàn Kiếm, còn gọi là Hồ Gươm. Gươm thần là vật “mượn” của trời đất trong lúc nước nhà nguy nan. Khi thái bình, không giữ binh khí cho riêng mình mà trả lại để dân được yên nghỉ. Người xưa coi đó là đạo lý của bậc quân vương.
Hồ nước giữa lòng Thăng Long nhìn từ phong thủy
Theo quan niệm phong thủy truyền thống, nước tụ lại thì khí được giữ. Một mặt hồ rộng giữa trung tâm thành phố được xem là “minh đường” mở ra khoảng thoáng cho khí lành tụ họp. Người xưa cũng tin Thăng Long có thế rồng cuộn hổ ngồi, sông Hồng ôm phía đông, hồ nước điểm giữa phố phường. Đây là cách nhìn của phong thủy dân gian, không phải kết luận khoa học; nhưng nó giải thích vì sao Hồ Gươm luôn được người Hà Nội gìn giữ như báu vật tinh thần.
Điều đáng quý hơn cả là hình ảnh con rùa: trong văn hóa Á Đông, rùa là một trong Tứ Linh, tượng trưng cho trường thọ, vững chãi và trí tuệ. Rùa gánh trời, đội bia, giữ kỷ cương, và ở Hồ Gươm, rùa là người gìn giữ lời hứa của đất nước.
Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn và những dấu tích còn lại
Trên gò đất giữa hồ, Tháp Rùa nhỏ bé ba tầng rêu phong trở thành biểu tượng của Hà Nội. Tháp được dựng vào cuối thế kỷ XIX. Chi tiết này thuộc sử liệu, không phải truyền thuyết, nhưng tháp đứng đó như lời nhắc về chuyện xưa. Ở phía bắc hồ, đền Ngọc Sơn nổi tiếng với cầu Thê Húc, đài Nghiên và tháp Bút do nhà nho Nguyễn Văn Siêu dựng vào giữa thế kỷ XIX, nơi người đời gửi gắm ước nguyện học hành, khoa bảng.
Hồ Gươm còn là nơi sinh sống của loài rùa quý hiếm. Đầu năm 2016, cá thể rùa lớn nhất, được người dân gọi là “cụ Rùa”, đã qua đời, khiến nhiều người Hà Nội xúc động. Điều đó cho thấy tình cảm của người dân với hồ không chỉ nằm ở truyền thuyết, mà còn là sự gắn bó rất thật với sinh linh nơi đây.
Bài học từ chữ “trả”
Truyền thuyết Hoàn Kiếm nhắc ta rằng quyền lực, tài lộc và cơ hội đều là vật mượn của trời đất. Biết lúc nào cầm lên, biết lúc nào đặt xuống, đó là trí tuệ của người nắm vận. Người làm kinh doanh, người giữ gia đạo hay bất kỳ ai đang trên đường lập nghiệp đều có thể suy ngẫm chuyện ấy: được thì nhớ ơn người, thành thì nhớ trả lại cho đời.
Lưu ý: bài viết kể lại truyền thuyết dân gian và ghi rõ phần nào là sử liệu. Các quan niệm phong thủy trong bài mang tính tham khảo văn hóa tín ngưỡng.
Sách tham khảo
Quý vị yêu thích phong thủy, kinh dịch có thể tham khảo bộ sách: Combo 3 sách Kinh Dịch – Phong Thủy – Nhân Tướng.
Nguồn: tổng hợp từ truyền thuyết dân gian Việt Nam và các tài liệu giới thiệu Hồ Hoàn Kiếm, viết lại bởi Phong Thủy Sư Lê Thanh Nhàn – phongthuydatviet.com. Ảnh minh họa lấy từ Wikimedia Commons, ghi tác giả và giấy phép dưới từng ảnh.
